Prawa pacjenta w radiologii stanowią kluczowy element bezpieczeństwa, bowiem prawidłowo przeprowadzana ochrona radiologiczna pacjenta może zmniejszyć ryzyko błędów diagnostycznych nawet o 40%. Mimo to wiele osób nie zna swoich uprawnień podczas badań RTG. Prawa pacjenta w szpitalu obejmują dostęp do informacji o bezpieczna dawka promieniowania, możliwość odmowy badania oraz wgląd do dawki promieniowania tabela. W tym przewodniku dowiesz się, jakie przysługują Ci prawa, jak interpretować wartości dawek oraz co zrobić w przypadku ich naruszenia.
Podstawowe prawa pacjenta w radiologii
Prawo do informacji o badaniu
Podczas każdego badania radiologicznego masz prawo uzyskać przystępną informację o swoim stanie zdrowia, rozpoznaniu oraz proponowanych metodach diagnostycznych. Lekarz zobowiązany jest przedstawić Ci korzyści wynikające z wykonania badania oraz możliwe konsekwencje odmowy. Informacja musi być zrozumiała i wyczerpująca, dostosowana do Twojego poziomu wiedzy.
W szczególności personel powinien wyjaśnić Ci przebieg badania RTG, rodzaj wykorzystywanego promieniowania oraz jednorazową dawkę, którą otrzymasz podczas prześwietlenia. Prawidłowe poinformowanie pacjenta o przebiegu badania i środkach bezpieczeństwa zmniejsza stres i pozwala uniknąć powtórzeń zdjęć. Jeśli istnieją alternatywne metody diagnostyczne, masz prawo się o nich dowiedzieć. Dodatkowo możesz zadawać pytania lekarzowi i przedstawiać swoje wątpliwości, a personel medyczny ma obowiązek udzielić Ci zrozumiałych odpowiedzi.
Prawo do wyrażenia zgody lub odmowy
Żadne badanie radiologiczne nie może zostać wykonane bez Twojej świadomej zgody. Masz prawo do wyrażenia zgody lub odmowy na badanie lekarskie, badanie diagnostyczne oraz inne czynności medyczne. W przypadku badań RTG, szczególnie z użyciem środka kontrastowego, zgoda powinna być wyrażona w formie pisemnej.
Przed podpisaniem zgody personel przekaże Ci informację o ryzyku i zagrożeniach związanych z przeprowadzeniem badania oraz ewentualnych konsekwencjach zarówno przebiegu, jak i wyniku badania. Co więcej, możesz wycofać swoją zgodę na postępowanie diagnostyczne w każdym czasie bez jakichkolwiek konsekwencji. Jednakże w sytuacji nagłego zagrożenia życia, gdy Twój stan uniemożliwia wyrażenie zgody, lekarz może podjąć niezbędne działania medyczne.
W imieniu pacjentów poniżej 16 roku życia zgodę podpisuje opiekun prawny. Pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do wyrażenia zgody samodzielnie, choć w przypadku zabiegów obciążonych ryzykiem wymagana jest również zgoda przedstawiciela ustawowego. Tym samym nastolatki w wieku 16-18 lat podpisują oświadczenie wraz z opiekunem.
Prawo do bezpieczeństwa i ochrony zdrowia
Ochrona radiologiczna pacjenta podczas badań RTG spoczywa na konkretnych osobach z personelu medycznego. Za właściwe wykonanie badań diagnostycznych oraz za ograniczenie do minimum ekspozycji na promieniowanie jonizujące odpowiada osoba wykonująca badanie, odpowiednio do wykonanych czynności.
Badanie radiologiczne przeprowadza z reguły technik elektroradiologii, do którego obowiązków należy właściwe ułożenie pacjenta, zapewnienie ochrony przed promieniowaniem jonizującym oraz dobór prawidłowych warunków ekspozycji. Równocześnie lekarz biorący udział w wykonywaniu badań ponosi odpowiedzialność kliniczną, która obejmuje uzasadnienie ekspozycji, optymalizację ochrony przed promieniowaniem jonizującym oraz kliniczną ocenę wyniku.
Badanie z użyciem środka kontrastowego musi być przeprowadzone w sposób zapewniający Twoje bezpieczeństwo w przypadku ewentualnego wystąpienia powikłań. Placówka wykonująca badania zobowiązana jest spełniać wymagania wynikające z Prawa atomowego oraz przepisów dotyczących bezpieczeństwa radiologicznego.
Prawo do prywatności i poufności
Masz prawo do poufnego traktowania informacji dotyczących Twojego stanu zdrowia oraz danych natury osobistej. Podczas udzielania świadczeń zdrowotnych przysługuje Ci prawo do intymności i poszanowania godności. Możesz sprzeciwić się obecności osób innych niż fachowy personel i kadra medyczna kształcąca się.
Tajemnica medyczna obejmuje wszystkie informacje, które mogą ujawnić Twoją tożsamość lub dotyczą Twojego zdrowia, w szczególności:
- rozpoznanie choroby i wyniki badań diagnostycznych
- przebieg leczenia i zastosowane procedury
- dane osobowe pacjenta
- informacje o życiu prywatnym uzyskane w trakcie rozmowy lub badania
- dane gromadzone w elektronicznej dokumentacji medycznej
Obowiązek zachowania tajemnicy dotyczy nie tylko lekarzy, lecz całego personelu medycznego, administracji medycznej oraz wszystkich osób, które mają dostęp do Twoich danych w ramach wykonywanych zadań. Dane o stanie zdrowia należą do kategorii szczególnych danych osobowych, co oznacza, że ich przetwarzanie wymaga szczególnych zabezpieczeń zgodnie z przepisami RODO.
Prawo do informacji przed badaniem radiologicznym
Jakie informacje powinien otrzymać pacjent
Przed wykonaniem badania RTG personel medyczny przekaże Ci dokumentację zawierającą opis proponowanej procedury, sposób przygotowania oraz możliwe powikłania. Skierowanie na badanie rentgenowskie jest obowiązkowe zarówno przy badaniach finansowanych przez NFZ, jak i wykonywanych prywatnie. Wyjątek stanowią mammograficzne badania przesiewowe, stomatologiczne badania wewnątrzustne oraz densytometria.
Lekarz kierujący wystawia skierowanie w oparciu o uzasadnione przekonanie, że wynik badania dostarczy informacji pozwalających na prawidłowe rozpoznanie lub wykluczenie choroby, a korzyści przewyższą możliwe ujemne następstwa związane z narażeniem na promieniowanie jonizujące. W efekcie ostateczną decyzję o doborze właściwego sposobu badania podejmuje jednak lekarz radiolog.
Personel pracowni radiologicznej ma obowiązek uzyskać od Ciebie kluczowe informacje medyczne. Musisz poinformować lekarza o uczuleniu na środki kontrastowe, alergiach oraz schorzeniach nerek, w szczególności gdy klirens kreatyniny (GFR) wynosi poniżej 30 ml/min. Kobiety muszą bezwzględnie powiadomić biały personel o ciąży[143]. Pierwszy trymestr ciąży stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do badania RTG, podczas gdy drugi i trzeci trymestr są przeciwwskazaniem względnym. W przypadku wątpliwości należy we własnym zakresie wykonać test ciążowy.
Zrozumienie ryzyka i korzyści
Szkodliwość badań obrazowych jest bardzo niska, a właściwie postawiona diagnoza i wczesne wykrycie choroby mogą uratować życie. Badanie RTG charakteryzuje się niską dawką promieniowania i nie niesie konsekwencji w przypadku diagnozowania osoby dorosłej. Podczas prześwietlenia rentgenowskiego otrzymujesz względnie małą dawkę promieniowania X, a osłony zakładane na niebadane obszary ciała zapewniają dodatkową ochronę.
Odpowiedzialne podejście do bezpieczeństwa opiera się na zasadzie ALARA (As Low As Reasonably Achievable), co oznacza staranne analizowanie każdego przypadku naświetlenia. Lekarze powinni udostępniać jasne informacje na temat dawek promieniowania stosowanych podczas badań. Edukacja pacjentów na temat procedury RTG oraz alternatywnych metod diagnostycznych jest niezwykle ważna.
Dawki promieniowania tabela – co oznaczają wartości
Dawki promieniowania wyrażane są w milisiwertach (mSv). Dla porównania roczna dawka promieniowania tła wynosi około 3 mSv. Poniżej przedstawiono dawki związane z konkretnymi badaniami:
| Badanie | Dawka promieniowania (mSv) | Ekwiwalent promieniowania tła |
| RTG kończyny | 0,001 | <1 dzień |
| RTG klatki piersiowej | 0,1 | 10 dni |
| RTG odcinka lędźwiowego kręgosłupa | 0,7 | 3 miesiące |
| RTG jamy brzusznej | 1,2 | 5 miesięcy |
| TK zatok | 0,6 | 2 miesiące |
| TK głowy | 2,0 | 8 miesięcy |
| TK klatki piersiowej | 7,0 | 2 lata |
| TK jamy brzusznej i miednicy | 10,0 | 3 lata |
| Mammografia | 0,7 | 3 miesiące |
Dawki promieniowania pomiędzy 0,1-1,0 mSv zwiększają ryzyko zgonu w takim samym stopniu co przelot samolotem na trasie długości około 7200 km, podczas gdy ryzyko wynikające z pochłonięcia dawki 1-10 mSv można porównać z ryzykiem związanym z przejechaniem około 3200 km samochodem[121].
Pytania, które warto zadać lekarzowi
Masz prawo zadawać pytania lekarzowi i otrzymywać wyczerpujące odpowiedzi przed badaniem. Uzasadnienie celowości wykonania badania radiologicznego możesz uzyskać u lekarza wystawiającego skierowanie. Dobór właściwej techniki badania pozwala na uzyskanie bardziej precyzyjnego wyniku, a także może wyeliminować lub zmniejszyć narażenie na promieniowanie rentgenowskie.
Warto zapytać o alternatywne metody diagnostyczne, które nie wykorzystują promieniowania jonizującego. Możesz również dopytać o sposób przygotowania do badania, szczegółowych informacji udziela zwykle lekarz kierujący lub można je uzyskać w pracowni, w której badanie będzie wykonywane. W przypadku badań z kontrastem każda procedura wymaga odpowiedniego przygotowania, o którym jesteś dokładnie informowany podczas rejestracji.
Bezpieczna dawka promieniowania i ochrona radiologiczna pacjenta
Czym jest bezpieczna dawka promieniowania
Promieniowanie jonizujące występuje naturalnie w naszym otoczeniu, dostarczając organizmowi średnio około 2,4 mSv rocznie. Jednakże nie można mówić o całkowicie bezpiecznej dawce promieniowania. Nawet w małych dawkach promieniowanie jonizujące może powodować jonizację, czyli wybijanie elektronów z atomów komórkowych i rozrywanie wiązań chemicznych.
Dawka efektywna, wyrażana w siwertach (Sv), stanowi podstawową wielkość służącą do oceny ryzyka radiologicznego. W praktyce używa się pochodnych: milisiwert (1 mSv = 0,001 Sv) i mikrosiwert (1 µSv = 0,000001 Sv). Uznaje się, że jednorazowa dawka jest mała, jeżeli nie przekracza wartości około 100 mSv, podczas gdy w przypadku jednorazowej dawki do 0,25 Sv brak jest występowania skutków klinicznych.
Typowe dawki w diagnostyce obrazowej wynoszą: RTG od 0,01 do 0,15 mSv, CT od 1 do 10 mSv, CBCT od 0,05 do 0,6 mSv. W związku z tym choć wielu pacjentów obawia się badań wykorzystujących promieniowanie jonizujące, pojedyncze badania rentgenowskie nie stanowią istotnego zagrożenia dla zdrowia. Warto jednak pamiętać o pojęciu dawki skumulowanej, czyli całkowitej ilości promieniowania przyjętej przez organizm w ciągu życia. Personel ma tego świadomość zdobywając więdzę na szkoleniach specjalistycznych takich jak kurs ochrona radiologiczna pacjenta
Limity dawek dla pacjentów
W przypadku pacjentów nie stosuje się limitów dawek, ponieważ korzyści z prawidłowej diagnostyki lub leczenia przewyższają potencjalne ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Niemniej jednak zasada ALARA wymaga, aby dawki otrzymywane przez pacjentów były tak małe, jak to jest racjonalnie możliwe.
Z kolei dla osób uczestniczących w eksperymentach medycznych lub badaniach klinicznych maksymalna wartość ogranicznika dawki wynosi 10 mSv. Dla opiekunów towarzyszących pacjentom podczas badań limit ten jest niższy i wynosi 5 mSv. Dla pracowników kategorii A granica dawki skutecznej wynosi 20 mSv w ciągu roku kalendarzowego, jednakże w szczególnych przypadkach dopuszcza się otrzymanie dawki do 50 mSv, pod warunkiem że w ciągu kolejnych pięciu lat kalendarzowych jej sumaryczna wartość nie przekroczy 100 mSv.
Zgodnie z przepisami Międzynarodowej Komisji Ochrony Radiologicznej wartość dawki granicznej dla ogółu ludności wynosi 1 mSv/rok, podczas gdy w Polsce granica tej dawki sięga do 2,4 mSv/rok.
Zasady ALARA w praktyce
Zasada ALARA (As Low As Reasonably Achievable) stanowi fundament ochrony radiologicznej, podkreślając, że dawki promieniowania powinny być utrzymywane na jak najniższym poziomie przy jednoczesnym zachowaniu niezbędnej jakości diagnostycznej. W praktyce każdy pracownik sektora medycznego musi stosować tę zasadę, zachowując wartość diagnostyczną badania.
Realizacja zasady ALARA wymaga od personelu medycznego wdrażania trzech podstawowych elementów ochrony radiologicznej:
- Czas – minimalizacja czasu ekspozycji poprzez optymalizację procedur
- Odległość – zachowanie bezpiecznej odległości od źródeł promieniowania
- Osłony – stosowanie barier pochłaniających promieniowanie
Czas ekspozycji jest bezpośrednio proporcjonalny do dawki promieniowania, w efekcie im krócej jesteś narażony na promieniowanie, tym mniejszą dawkę otrzymujesz. Zwiększenie odległości od źródła promieniowania to niezwykle skuteczna metoda ochrony, bowiem dawka promieniowania maleje wraz z kwadratem odległości.
Środki ochrony stosowane podczas badania
Nowe przepisy podkreślają konieczność stosowania osłon na narządy krytyczne (gonady, serce, szpik kostny, soczewki oczu) u wszystkich pacjentów. Podczas wykonywania medycznych procedur radiologicznych stosuje się osłony osobiste chroniące przed promieniowaniem jonizującym części ciała i narządy pacjenta niebędące przedmiotem badania, w szczególności znajdujące się w obrębie wiązki pierwotnej tego promieniowania.
Osłony radiologiczne dzielimy na trzy główne kategorie: osłony osobiste zawierające warstwę ołowiu noszone przez osoby bezpośrednio zaangażowane w ekspozycję, osłony ruchome takie jak ekrany i parawany ochronne oraz osłony stałe wbudowane w ściany, stropy i drzwi pracowni RTG. W Twoim przypadku najczęściej stosowanymi osłonami są fartuchy osłonowe, osłony na tarczycę i gonady oraz specjalne osłony na oczy.
Z badań wynika, że aż 93% pacjentów uważa, że personel powinien ściśle przestrzegać zasad ochrony radiologicznej, a jednocześnie 45% zgłasza brak informacji o skutkach promieniowania przed badaniem. Z tego względu znajomość podstaw ochrony radiologicznej ma kluczowe znaczenie dla Twojego bezpieczeństwa.
Prawa pacjenta w szpitalu podczas badań RTG
Prawo do obecności opiekuna
Na Twoje życzenie przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych może być obecna osoba bliska. Obejmuje to również badania radiologiczne, takie jak RTG, USG, pobieranie krwi czy szczepienia. Osobą bliską może być małżonek, krewny lub powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu lub dowolnie wskazana przez Ciebie osoba. W praktyce możesz wybrać przyjaciółkę, partnera czy doulę.
Lekarz może jednak odmówić obecności osoby bliskiej w dwóch sytuacjach: w przypadku prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia epidemicznego oraz ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta. Odmowa musi być podyktowana obiektywnymi przesłankami i odnotowana w dokumentacji medycznej. Personel medyczny nie powinien z góry zakładać, że osoba bliska będzie utrudniała udzielenie świadczeń zdrowotnych.
W związku z tym decyzja o obecności opiekuna należy wyłącznie do Ciebie. Jeśli jesteś małoletni, to przedstawiciel ustawowy rozstrzyga o skorzystaniu z tego prawa. Opiekun towarzyszący pacjentowi podczas badań radiologicznych podlega limitowi dawki wynoszącemu 5 mSv rocznie, co zapewnia jego bezpieczeństwo podczas wielokrotnych wizyt.
Szczególna ochrona kobiet w ciąży
Kobiety w ciąży mogą być poddawane badaniom diagnostycznym z wykorzystaniem promieniowania jonizującego wyłącznie wtedy, gdy wykonanie tych badań po porodzie nie dostarczy oczekiwanej informacji klinicznej lub nie przyniesie oczekiwanego efektu terapeutycznego. Promieniowanie jonizujące jest szczególnie niebezpieczne dla rozwijającego się płodu, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży. Może prowadzić do wad wrodzonych, upośledzenia umysłowego lub zwiększonego ryzyka nowotworów w dzieciństwie.
Zawsze musisz poinformować personel medyczny o ciąży lub jej podejrzeniu. Badanie rentgenowskie w ciąży jest niezalecane szczególnie w czasie pierwszego trymestru, ponieważ promieniowanie może uszkodzić dzielące się komórki i powstające narządy. W przypadku konieczności wykonania badania RTG u kobiety w ciąży obejmującego obszar brzucha lub miednicy, jednostka ochrony zdrowia niezwłocznie informuje pacjentkę o wynikach oceny dawki. Ponadto szpital jest obowiązany przekazać Ci na piśmie informację o rodzajach zagrożeń dla zarodka lub płodu oraz poziomie ryzyka wystąpienia tych zagrożeń.
Decyzję dotyczącą wykonania badania zawsze podejmuje lekarz specjalista ginekolog, często w porozumieniu z lekarzem radiologiem. U kobiet od ósmego tygodnia ciąży niedopuszczalne jest stosowanie do celów diagnostycznych i terapeutycznych jodków znakowanych jodem-131.
Prawa dzieci poddawanych badaniom
Obecność rodzica i jego opieka wpływa na niwelowanie strachu i obaw dziecka związanych z pobytem w szpitalu. Jest to szczególnie ważne w przypadku dzieci przewlekle i terminalnie chorych. Dziecko ma prawo do tego, aby cały czas przebywali razem z nim w zakładach leczniczych rodzice albo opiekunowie. Niemniej jednak w praktyce nadal występują trudności związane z niezapewnieniem przez szpitale właściwych warunków do pobytu rodzica przy łóżku dziecka oraz wprowadzaniem ograniczeń godzinowych odwiedzin bez uwzględniania wieku i potrzeb dzieci.
Podczas wykonywania medycznych procedur radiologicznych u osób poniżej 16 roku życia należy stosować metody zapewniające szczególną ochronę soczewek oczu, tarczycy, piersi i gonad. Z kolei w przypadku małych dzieci, w szczególności noworodków i niemowląt, należy stosować metody unieruchamiania. W imieniu pacjentów poniżej 16 roku życia zgodę na badanie podpisuje opiekun prawny, choć małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do wyrażenia zgody samodzielnie.
Odmowa wykonania badania – kiedy jest możliwa
Możesz odmówić wykonania badania RTG w każdym momencie. Jednakże odmowa diagnostyki może mieć negatywne konsekwencje: brak możliwości postawienia dokładnej diagnozy, opóźnienie wdrożenia właściwego leczenia, zwiększone ryzyko powikłań związanych z brakiem odpowiedniej diagnostyki oraz konieczność zastosowania innych, potencjalnie mniej skutecznych lub bardziej inwazyjnych metod diagnostycznych. Często przyczyną odmowy jest dyskomfort, ograniczenia finansowe oraz obawa przed narażeniem się na promieniowanie.
Ważne jest, aby lekarz dociekł przyczyn Twojej odmowy i odniósł się do konkretnych obaw. Problem wykryty wcześniej to oszczędność pieniędzy, czasu i nieprzyjemnego leczenia.
Dostęp do dokumentacji medycznej i wyników badań
Prawo do kopii zdjęć i opisów
Dostęp do wyników badań radiologicznych przysługuje Ci bez względu na to, czy leczysz się publicznie czy prywatnie. Możesz otrzymać dokumentację medyczną w formie wyciągów, odpisów, kopii lub wydruków. Zdjęcia rentgenowskie wykonane na kliszy przechowywane przez podmiot leczniczy udostępniane są za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu.
Od 4 maja 2019 roku pierwsza kopia dokumentacji medycznej musi być udostępniana bezpłatnie. Za kolejne udostępnienie tych samych dokumentów placówka może pobrać opłatę w wysokości około 0,44 PLN za jedną stronę kopii lub wydruku dokumentacji medycznej. Podmiot leczniczy nie może uzależniać udostępnienia wyników badań diagnostycznych od wcześniejszej wizyty u lekarza, który zlecił wykonanie tych badań.
Formę wniosku o udostępnienie dokumentacji możesz wybrać samodzielnie. Nie musi być on pisemny, może przybrać formę ustną bądź zostać przekazany za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Niektóre placówki wprowadzają własne formularze, jednakże nie są one obligatoryjne. W związku z tym możesz złożyć wniosek telefonicznie, faksem lub mailem.
Terminy udostępniania dokumentacji
Udostępnianie dokumentacji medycznej powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, czyli możliwie jak najszybciej. Placówka medyczna ma obowiązek wysyłki dokumentacji pocztą na Twoje żądanie, nawet gdy z przyczyn obiektywnych nie możesz osobiście odebrać dokumentacji. Koszt wysyłki stanowi dodatkową opłatę, niezależnie czy będzie to pierwsze udostępnienie czy kolejne. Ważne jednak, że placówka nie może zarabiać na wysyłce, koszty muszą być tożsame z kosztami operatora pocztowego.
Elektroniczna dokumentacja medyczna w Internetowym Koncie Pacjenta jest dostępna od razu, jak tylko podmiot medyczny doda ją w systemie. Powinien to zrobić maksymalnie do 2 dni od dnia zakończenia świadczenia zdrowotnego. Podmioty lecznicze nie mogą ograniczać możliwości złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej wyłącznie do określonych godzin.
Elektroniczna dokumentacja medyczna
Elektroniczną dokumentację medyczną możesz pobrać bezpłatnie przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Dokumenty udostępniane są przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obejmują recepty, skierowania, karty szczepień, wyniki badań laboratoryjnych z opisem oraz opisy badań diagnostycznych. Dostęp otrzymujesz poprzez zalogowanie się na platformie https://pacjent.gov.pl/internetowe-konto-pacjenta.
Dokumentację możesz również pobrać za pośrednictwem Szpitalnych Portali Informacyjnych oraz platformy eCareMed. Placówki medyczne mają obowiązek raportowania zdarzeń medycznych do systemu e-zdrowie (P1) w ciągu 2 dni od zakończenia świadczenia. Jeśli po tym czasie nadal nie widzisz swojej dokumentacji, zgłoś to w podmiocie, który udzielił świadczenia.
Przenoszenie dokumentacji między placówkami
Upoważnienie o charakterze ogólnym złożone w jednym podmiocie upoważnia do dostępu do dokumentacji medycznej przechowywanej również w innym podmiocie. Podmiot leczniczy nie może żądać od osób upoważnionych przez Ciebie, aby upoważnienie zostało potwierdzone urzędowo lub notarialnie. Ponadto placówka nie może uzależniać udostępnienia dokumentacji od zgody kierującego tym podmiotem czy też od zgody konkretnego lekarza.
Dokumentacja medyczna może być przekazywana między placówkami za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, co jest bezpłatne i umożliwia sprawną wymianę informacji w formie elektronicznej. Możesz również samodzielnie dostarczyć dokumentację do nowej placówki, uzyskując kopie lub wydruki w poprzedniej jednostce.
Co zrobić w przypadku naruszenia praw pacjenta
Procedura składania skarg i reklamacji
Naruszenie praw podczas badań radiologicznych możesz zgłosić na kilka sposobów. W pierwszej kolejności skieruj skargę bezpośrednio do kierownika oddziału lub dyrektora placówki medycznej. Każdy publiczny zakład opieki zdrowotnej musi opracować regulamin porządkowy zawierający informacje o tym, kiedy i komu należy zgłaszać skargi. Po godzinie 15.00 oraz w niedziele i święta skargi można składać głównemu lekarzowi dyżurnemu szpitala.
W przypadku placówek współpracujących z NFZ możesz zgłosić zastrzeżenia do Narodowego Funduszu Zdrowia. Dotyczy to sytuacji takich jak pobieranie nienależnych opłat za badania RTG finansowane przez NFZ, odmowa wykonania zleconych badań czy trudności z rejestracją. Skargę składasz do Działu Skarg i Wniosków oddziału wojewódzkiego NFZ właściwego dla miejsca, gdzie znajduje się placówka. Fundusz rozpatrzy Twoją skargę w ciągu miesiąca od daty wpłynięcia.
Jednakże NFZ nie może oceniać decyzji medycznych podejmowanych przez lekarzy radiologów ani wpływać na kolejność pacjentów oczekujących na badania. W takich sprawach właściwa jest inna ścieżka postępowania.
Rzecznik Praw Pacjenta – rola i kompetencje
Rzecznik Praw Pacjenta stanowi centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach ochrony praw pacjentów. Do jego zadań należy prowadzenie postępowań w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów oraz w sprawach cywilnych. Możesz zgłosić się do RPP bezpłatnie pod numerem 800 190 590 lub złożyć wniosek mailem na adres kancelaria@rpp.gov.pl.
Wniosek o wszczęcie postępowania wyjaśniającego jest zwolniony z opłat. Wystarczy opisać szczegółowo zaistniałą sytuację, podać dane pacjenta oraz nazwę podmiotu, w którym doszło do naruszenia praw. Rzecznik może uczestniczyć w postępowaniach cywilnych dotyczących naruszenia praw pacjenta oraz błędów medycznych, korzystając z takich samych praw jak prokurator. W latach 2017-2020 RPP wydał ponad 200 decyzji administracyjnych stwierdzających naruszanie zbiorowych praw pacjentów przez placówki medyczne.
Dochodzenie odszkodowania
Samo naruszenie praw pacjenta podczas badania radiologicznego nie uprawnia automatycznie do wysokiego zadośćuczynienia. Dopiero błędny opis badania RTG, który doprowadził do pogorszenia stanu zdrowia, stanowi podstawę do sądowego dochodzenia odszkodowania. Sąd Apelacyjny w Warszawie przyznał odszkodowanie w kwocie 455 tysięcy złotych i rentę chłopcu, u którego radiolog nie zauważył guza w głowie podczas tomografii komputerowej. Opóźnienie w wykryciu guza spowodowało utratę wzroku.
Od 2022 roku możesz dochodzić roszczeń na nowej, pozasądowej ścieżce poprzez Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych. Pieniądze wypłacane są po rozpatrzeniu wniosku przez Rzecznika Praw Pacjenta bez konieczności orzekania o winie, co przyśpiesza wypłatę środków potrzebnych na rehabilitację. Wniosek możesz złożyć w terminie roku od dnia dowiedzenia się o zdarzeniu medycznym, nie dłużej niż do trzech lat od jego wystąpienia.
Gdzie szukać pomocy prawnej
Rzecznik Praw Pacjenta oferuje pełną obsługę prawną finansowaną ze środków publicznych. Możesz bezpłatnie skontaktować się z Telefoniczną Informacją Pacjenta czynną od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-18:00 lub umówić się na osobiste spotkanie z pracownikiem w siedzibie biura.
Alternatywnie możesz skorzystać z lokalnych punktów bezpłatnej pomocy prawnej organizowanych przez gminy i powiaty. Fundacje wspierające pacjentów również oferują nieodpłatne porady prawne oraz pomoc w sporządzaniu wniosków. W przypadku skomplikowanych spraw medycznych warto skonsultować się z kancelarią prawną specjalizującą się w błędach medycznych i odszkodowaniach, która pomoże wykazać związek przyczynowo-skutkowy między błędem a szkodą.
Wnioski
Znajomość praw pacjenta w radiologii pozwala Ci aktywnie uczestniczyć w procesie diagnostycznym i dbać o własne bezpieczeństwo. Pamiętaj, że możesz zadawać pytania dotyczące dawek promieniowania, odmówić badania lub żądać alternatywnych metod diagnostycznych. Masz również prawo do bezpłatnego dostępu do dokumentacji medycznej przez Internetowe Konto Pacjenta.
W razie naruszenia Twoich uprawnień skontaktuj się z Rzecznikiem Praw Pacjenta lub złóż skargę bezpośrednio do placówki. Świadome podejście do badań RTG oraz asertywne egzekwowanie przysługujących Ci praw zapewni lepszą jakość opieki medycznej i ochronę Twojego zdrowia.